|
Autor: Merino Evencio Cófreces , Haro Ramon Garcia de
Wydawca: Wydawnictwo M
ISBN 83-7221-546-4
Okładka: Oprawa twarda
Wymiary: 168 x 238 mm
Stron: 720
W zupełnie nowy sposób książka ujmuje najistotniejsze dla poruszanej dziedziny fakty i zagadnienia, porządkuje je i zarysowuje horyzonty dla dalszych analiz.
Nie jest wyłącznie encyklopedycznym zbiorem faktów, ale próbą zrozumienia czasów i sposobu myślenia pierwszych chrześcijańskich teologów. To również nader bogate źródło kontekstów piśmiennictwa antyku chrześcijaństwa, uzupełnione obszerną bibliografią dzieł i cennych opracowań.
SPIS TRESCI
Przedstawienie dzieła
HISTORIA TEOLOGII Epoka patrystyczna
Wprowadzenie .
1. Badania historyczne nad refleksją teologiczną pierwszych wieków II. Możliwe podejścia.
A) Poszukiwania dotyczące terminologii
l. Theologia
2. Philosophia
3. Gnoza
4. Theoria .
5. Exercitatio
B) Badanie nad rodzajami literackimi
C) Badania nad wydarzeniami i postaciami historycznymi
D) Badania nad biblijną podstawą teologii
III. Uwagi metodologiczne
Część pierwsza
Teologia pierwszych trzech wieków .
Rozdział pierwszy
Początki teologii chrześcijańskiej
l. Uwagi wstępne
2. Wczesny judaizm
3. Okres apostolski
4. "Narratio"
5. Przekład na język
6. Historia jako "Locus theologicus"
7. Reinterpretacja Starego Testamentu
8. Wiara, postępowanie i kult .
13
15 15 17 17 17 18 20 21 22 24 29 31 34
37
39
39 41 56 58 62 69 71 75
712
Historia teologii. Epoka patrystyczna
9. Chrześcijańska wspólnota, Kościół 80
10. Tożsamość teologiczna chrześcijańskiej wspólnoty 94
11. Orędzie a kultura 100
12. Oczekiwanie na Pana 106
13. Końcowe spostrzeżenia i wnioski 111
Bibliografia 113
Rozdział drugi
Wejście w świat grecko-rzymski 117
A) Świat grecko-rzymski 117
1. Religia 118
2. Filozofia 119
3. Architektura i sztuka 125
4. Cesarz 126
5. Organizacja cesarstwa 127
6. Żydzi 128
B) Wyzwania dla teologii chrześcijańskiej 133
1. Zarzuty ze strony Rzymu . 133
2. Zarzuty ze strony filozofów . 134
3. Zarzuty ze strony judaizmu ... 135
4. Czy chrześcijaństwo było filozofią? 137
5. Metafizyka rozumu i średni platonizm 139
C) Teologia jako etyka. Dowodzenie z punktu widzenia moralności chrześcijańskiej 141
l. Zarzuty i odpowiedzi . 141
D) Teologia jako gnoza, estetyka i satyra 145
1. Mit i wizja gnostycka . 145
2. Dowodzenie rozumowe i Ewangelia 149
3. Teologia jako estetyka i satyra . 150
E) Pismo święte, pokuta i męczeństwo 152
1. Teologia jako wytyczanie granicy Pismu świętemu 152
2. Teologia pokuty . 157
3. Teologia jako świadectwo złożone w męczeństwie 158
Bibliografia 161
Rozdział trzeci
Przeciwgnostycka teologia Ireneusza i Hipolita . 163
A) Rozum powszechny i kryterium prawdy . 163
B) Teologia jako egzegeza. 169
1. Justyn: egzegeza jako harmonijne wypełnienie się Pisma Świętego 169
Spis treści 713
2. Ireneusz: egzegeza jako prosta prawda . 171
C) Teologia jako odpieranie zarzutów i jako historia 175
1. Teologia jako logiczne odpieranie zarzutów . 175
2. Teologia jako przedstawienie historii . 178
3. Teologia jako przedstawienie Chrystusa w roli centralnego wydarzenia historii 179
D) Teologia jako porządek i jako prawda .. 186
1. Teologia biblijna 186
2. Teologia jako dyscyplina i jako porządek 186
3. Teologia jako konflikt z herezją 187
4. Teologia jako pełna prawda 189
E) Jedność i różnica w metodzie 191
Wniosek ogólny 193
Bibliografia .. 193
'-'
Rozdział czwarty
Szkoła Aleksandryjska i jej losy . 197
A) Klemens Aleksandryjski
1. Wykształcenie filozoficzne . 198
2. Wpływ Filona i przeciwstawianie się gnostykom 201
3. "Gnoza" 202
4. Pismo Święte .. 205
B) Orygenes . 207
l. Filozofia 207
2. Wpływ Filona i przeciwstawianie się gnostykom 213
3. Poznanie według Orygenesa .. 214
4. Orygenes i Pismo Święte .. 219
5. Główne punkty teologicznej nauki Orygenesa . 224
6. ,,0 zasadach" .. 227
7. "Przeciw Cel susowi" . 231
C) Dyskusje o Orygenesie i orygenizmie 234
Bibliografia . 239
Rozdział piąty
Teologia nieuczona 243
Rozdział szósty
Wschód po Orygenesie 251
l. Rozpowszechnianie się kultury aleksandryjskiej na Wschodzie 251
2. Zagadnienie sporu między dwoma Dionizymi .. 254
3. Wokół Pawła z Samosaty i Lucjana z Antiochii . 257
4. Metody z Olimpu i monarchianizm azjatycki z końca III wieku. 263
714
Historia teologii. Epoka patrystyczna
Rozdział siódmy
Początki refleksji teologicznej na Zachodzie.
l. Zagadnienie jedności Boga: w Rzymie
2. W Kartaginie
3. Znowu w Rzymie .
4. Nauka eklezjologiczna Bibliografia
Rozdział ósmy
Apokryfy chrześcijańskie i ich znaczenie
1. Środowisko literatury apokryficznej .
2. Co się zalicza do literatury apokryficznej?
3. Ewangelie apokryficzne
4. Dzieje Apostolskie .
5. Listy i Apokalipsy .
6. Uwagi metodologiczne
a) Sytuacja aktualna i aktualizacja
b) Opowiadania .
c) Objawienia
d) Przemówienia i modlitwy.
Zakończenie Bibliografia
Część druga
Teologia w Kościele Cesarskim (300 - 450) .
Rozdział pierwszy Sytuacja Kościoła
1. Zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania Kościołów
A) Ecclesia episcoporum .
B) Ecclesia Imperii Romani .
II. Troski duszpasterskie i duchowe
A) Ecclesia una, apostolca et catholica l. Kościół powszechny .
2. Kościół ortodoksyjny 3. Jeden Kościół
B) Ecclesia sancta .
267
267 273 277 283 289
291
291 294 300 304 311 313 315 316 317 318 320 321
325
327
327 327 329 332 332 332 334 336 337
Spis treści 715
1. Chrystianizacja życia codziennego 337
2. Kościół elitarny 339
Wnioski końcowe 340
Rozdział drugi
Instituta Veterum 343
Wstęp 343
1. Instituta Veterum 344
A) Tradycja polityczna i jej formy 344
1. Tradycja - podstawą życia politycznego i społecznego 344
2. Zwyczaj i prawo . 345
B) Przedstawiciele tradycji 346
1. Cesarze . 347
2. Inne siły konserwatywne 349
C) Historiografia rzymska . 350
1. Dalszy rozwój historiografii grecko-rzymskiej 351
2. Znaczenie historiografii grecko-rzymskiej 351
Uwagi końcowe . 352
Rozdział trzeci
Eruditio Veterum 355
A) Obraz kultury literackiej w czwartym i piątym wieku 355
1. Rozwój warunków kulturalnych . 355
2. Główne cechy kultury literackiej . 358
B) Nawrócenie pisarzy na wiarę chrześcijańską 361
l. Zjawisko nawróceń .. 362
2. Znaczenie nawróceń 363
a) Większe lub mniejsze zerwanie z przeszłością . 363
b) Krytyki pod adresem antycznej kultury literackiej 364
c) Eklektyzm praktyczny . 365
d) Eklektyzm teoretyczny .. 366
e) Napięcie między zwykłymi i uduchowionymi wiernymi . 367
Uwagi końcowe. 368
C) Przyjęcie przez chrześcijaństwo kultury literackiej 368
1. O przyjęciu w ogóle . 369
a) Nawiązanie do ideału oratora .. 369
b) Nawiązanie do ideału propedeutyki 370
c) Przyjęcie składników służących przygotowaniu dobrego przemówienia 371
d) Przyjęcie części składowych przemówienia . 373
716
HistOlia teologii. Epoka patrystyczna
e) Przyjęcie wymagań stylistycznych .
2. Przyjęcie rodzaju oratorskiego .
a) Społeczne znaczenie przepowiadania
b) Klasyczne rodzaje przemówień
c) Przekazywanie przemówień d) Uwagi końcowe .
3. Przyjęcie rodzaju epistolarnego
a) Antyczne zwyczaje przestrzegane w korespondencji
b) Teoria epistolograficzna .
c) Korespondencja prywatna .
d) Korespondencja publiczna (listy oficjalne) e) Epistoły literackie .
Uwagi końcowe .
4. Przyjęcie dysertacji (pisma dydaktyczne)
a) Uwagi ogólne .
b) Dysertacja w teologii chrześcijańskiej Uwagi końcowe .
5. Przyjęcie rodzajów egzegetycznych
a) Komentarz .
b) Quaestiones et responsiones
Uwagi końcowe
Rozdział czwarty Sapientia Veterum
A) Sytuacja filozofii antycznej w czwartym i piątym wieku
l. Uwarunkowania zewnętrzne
2. Filozofia w służbie retoryki
3. Przewaga neoplatonizmu .
4. Zasady metodologiczne filozofii antycznej
a) Ujęcie historyczne .
b) Ujęcie systematyczne
c) Podobieństwa metodologiczne między retoryką i filozofią d) Dwie 'zasady poznania .
B) Postawa chrześcijan wobec filozofii
1. Uwagi dotyczące terminologii .
2. "Chresis" lu~ rozróżnianie .
3. Potrzeby duszpasterskie i osobiste zainteresowania
a) Podejście apologetyczne .
b) Podejście przeciwheretyckie
c) Zainteresowania osobiste .
374 376 376 377 379 380 381 381 382 383 384 384 385 385 385 387 389 390 391 393395
397
398 399 399 401 402 402 403 404 405 ,406 406 407 409 409 411 412
Spis treści
d) Wyższość słowa Bożego .
4. Ku definicji filozofii (chrześcijańskiej)
a) Filozofowie obcy.
b) "Gnosis ton onton" .
c) "Probationes technicae" i "probationes atechnicae"
d) Filozofia barbarzyńców
e) "Verissima philosophia" Augustyna
C) Przyjęcie filozofii antycznej .
1. Przyjęcie rodzajów literackich .
a) "zetemata" lub "quaestiones" filozoficzne
b) Komentarz filozoficzny
c) Dialog filozoficzny .
d) Traktat .
2. Przyjęcie zasad systematyzacji
a) Rozważania historyczne .
b) Przyjęcie trzyczęściowego podziału
3. Przyjęcie metody dialektycznej .
4. Przyjęcie metody teologicznej
5. Przyjęcie tematów filozoficznych
U wagi końcowe
Rozdział piąty
Cechy naukowej pracy teologicznej
1. Teologia oparta na Biblii
A) Wyjaśnianie tekstu świętego
1. Quaestiones et responsiones
2. Commentari liS .
3. Zgłębianie znaczenia "res"
B) Refleksja nad "res" .
1. "Res" (dane założone z góry)
2. Naświetlenie i potwierdzenie .
Rozdział szósty
Biblia odczytywana w Kościele
I. Auctoritas Dei Verbi in Ecclesia Christi
II. Pismo Święte .
A) Słowo Boże natchnione przez Ducha Świętego
B) Tekst podstawowy .
C) Zagadnienie kanonu biblijnego
D) Upodobanie do pewnych ksiąg biblijnych
717
412 413 413 414 415 415 417 419 420 420 421 422 422 423 424 427 428 431 434 435
439 439 441 441 442 446 449 450 457
465
466 469 470 471 473 476
718
Historia teologii. Epoka patrystyczna
III. Wiara chrzcielna . 477
A) Kształtowanie wiary 477
B) Doświadczenie chrzcielne 478
C) Kryteria autorytetu wiary chrzcielnej 479
1. Jedna wiara 479
2. Apostolskość 479
3. Prawda katolicka 480
IV. Ortodoksja synodalna 481
A) Rola doktrynalna synodu około 325 r.
B) Wystarczalność wiary określonej przez Sobór Nicejski, według Atanazego i in-
nych teologów nicejskich . 482
C) Ku pluralizmowi synodalnemu 484
D) Ocena ewolucji historycznej 485
V. Ojcowie Kościoła 486
A) Pojęcie "Ojca" . 487
B)Dowodzenie patrystyczne 487
C) "Anonimowa" obecność sławnych autorów . 490
VI. Początki autorytetu doktrynalnego Stolicy Apostolskiej 490
Rozdział siódmy
Rozumowe poznawanie Biblii 495
I. Fides et ratio 495
A) Wymagania człowieka rozumnego 496
B) Napięcia między "fides" i "ratio" . 501
II. Negatywne i pozytywne funkcje "ratio" 503
III. Niebiblijne podstawy dowodzenia teologicznego. 505
A) Uwarunkowania subiektywne 506
1. Optymizm intelektualny 506
2. Środowisko filozoficzne . 508
B) U warunkowania obiektywne 509
1. Celowość i porządek w dziele stworzenia 510
2. Piękno wewnętrzne człowieka 511
Rozdział ósmy
Próby dokonania syntezy myśli biblijnej 513
I. Jednolite wyjaśnianie Biblii 513
A) Fakt 514
B) Wyjaśnianie . 514
C) Komentarze do całej Biblii 516
II. Streszczenia nauki chrześcijańskiej 516
A) Różne rodzaje streszczeń. 517
Spis treści
B) Najsławniejsze przykłady .
III. Rola herezji
A) Rodzaj literacki dzieł "De haeresibus" B) Zasady syntez przeciwko heretykom
l. Herezje antyczne i nowe błędy .
2. Racjonalizm heretyków.
3. Herezje bodźcem do twórczej pracy teologicznej 4. Droga pośrednia .
V. Refleksje nad systematyzacją teologiczną Wnioski ogólne
719
518 519 519 520 521 522 522 523 524 529
Bibliografia 533
Część trzecia
Teologia patrystyczna późnego okresu 541
Wprowadzenie 543
Rozdział pierwszy
Wpływ dogmatu chalcedońskiego na refleksję teologiczną między IV a V Sobo-
rem Ekumenicznym . 547
L Wstęp: Cechy teologii między IV a V Soborem Ekumenicznym 547
l. Centralne miejsce Soboru Chalcedońskiego 547
2. Teologia "synodalna" . 549
3. Pierwszoplanowe znaczenie zagadnienia chrystologicznego 552
4. "Teologia sporów" 555
/
5. Między Pismem Swiętym a Tradycją Ojców Kościoła 558
6. Między "lex orandi", duchowością i pobożnością ludową 563
7. Ku teologii "scholastycznej" .. 567
II. Spojrzenie wstecz: Synteza tradycji chrystologicznych z V wieku, w dogmacie
Soboru Chalcedońskiego 573
1. Konflikt interpretacji 573
2. W nurcie tradycji antiocheńskiej 575
3. Wierność wobec Cyryla Aleksandryjskiego 580
4. Głos zachodniej myśli teologicznej . 583
5. "Synteza" chalcedońska 587
III. Następstwo procesów w czasie: Synteza Soboru Chalcedońskiego jako temat i za-
danie teologii aż do Soboru Konstantynopolitańskiego II (553 r.) . 589
l. Proces przyjmowania Soboru Chalcedońskiego: od chalcedonizmu minimalnego
do neochalcedonizmu 589
720
Historia teologii. Epoka patrystyczna
2. Kontestacje monofickie . 595
3. Pozostałości diofizyckie . 600
4.Teologia chalcedońska: od Leoncjusza z Bizancjum do rozwiązań neochalce-
dońskich 604
Zakończenie 616
Bibliografia 617
Rozdział drugi
Teologia patrystyczna 619
A) Autorytet Ojców Kościoła w przyjęciu wiary określonej przez Sobór Chalcedoński 619
1. Dyskusje dotyczące autorytetu Cyryla Aleksandryjskiego . 619
2. Florilegia dogmatyczne 621
3. Krytyka patrystyczna 622
B) Przyjęcie teologii Augustyna 623
1. Dyskusja nad nauką Augustyna o łasce . 623
2. Obrona autorytetu Augustyna .. 624
3. Antologie Augustiańskie . 624
4. Nowa reinterpretacja myśli Augustyna 625
C) Ojcowie Kościoła - mistrzami egzegezy biblijnej 626
l. Teologii biblijnej ciąg dalszy . 626
2. Komentarze na Zachodzie 627
3. Kateny biblijne 626
4. Uwagi metodologiczne 628
D) Ojcowie Kościoła - mistrzami życia duchowego . 629
E) Próby dokonania syntezy 631
1. Zasady syntezy . 631
2. "Teologia i ekonomia zbawcza" 631
3. Pełniejsze syntezy teologiczne 632
Rozdział trzeci
Teologia scholastyczna 635
L Dialektyka Arystotelesa w służbie myśli teologicznej . 636
II. Chrześcijańscy komentatorzy dzieł Arystotelesa .... 639 III. Synteza teologiczna Dionizego, zwanego Areopagitą 643
Rozdział czwarty
Teologia monastyczna 649
Tabele chronologiczne 659
Bibliografia polskich tłumaczeń Ojców Kościoła 677
|
