|
Autor: Giulio d’Onofrio
978-83-7595-078-6
Okładka: Oprawa twarda
Wymiary: 168 x 238 mm
Stron: 648
Rok wydania: Kraków 2009
Historii teologii epoki Odrodzenia jest próbą wniknięcia w ogromne i niesłychanie aktywne laboratorium badawcze i ambitny projekt odnowy instrumentów i metod prowadzących do odkrywania prawdy. Właśnie w odrodzeniu zostały wypracowane w sensie pozytywnym czy negatywy, doniosłe i trwałe przesłanki przyszłego rozwoju myśli filozoficznej i teologicznej epoki nowożytnej.
Spis rzeczy
WPROWADZENIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
Rozdział 1
TEOLOGIA WŁOSKIEGO HUMANIZMU W POCZĄTKACH XV STULECIA . . . . . . . . . . . . . . . . 25
1. Problem quattrocenta: „ciągłość” czy „zerwanie” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
2. Kryzys uniwersalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
3. Francesco Petrarka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
4. Studia humanistyczne a szkoły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
5. Obrońcy szkół i tradycyjnej doktryny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
6. Coluccio Salutati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
7. Leonardo Bruni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
8. Poggio Bracciolini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
9. Lorenzo Valla: fi lologia i metoda teologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
10. Akademia Rzymska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
11. Ambrogio Traversari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
12. Pedagogia humanistyczna a teologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
Rozdział 2
SCHOLASTYKA WE WŁOSZECH A KULTURA KOŚCIELNA W XV STULECIU: CIĄGŁOŚĆ
I ODNOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
1. Spotkanie i kontrast dwu kultur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
2. Problem duszy człowieka w teologicznej myśli Pawła z Wenecji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3. Kajetan z Thiene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
4. Agostino Favaroni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
5. Giovanni Dominici: obrona teologicznego tradycjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
6. Teologia praktyczna Antonina Pierozzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
7. Tendencje konkordystyczne dominikanów Antonia de Carlenis i Giovanniego Gatto . . . . . . . . . . . 99
8. Dominikanie wierni tomizmowi, synteza Dominika z Flandrii i dyskusja o Niepokalanym
Poczęciu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .101
9. Wewnętrzne tarcia w zakonie dominikańskim: polemiczne wystąpienia Savonaroli . . . . . . . . . . . .108
10. Karmelici a tomizm. Battista Spagnoli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
11. Skotyzm i szkoła padewska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
12. Zakon franciszkański pomiędzy głoszeniem słowa a teologią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123
13. Girolamo Savonarola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .128
14. Teologia polityczna: Rodrigo Sánchez de Arévalo i Juan Torquemada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .131
Rozdział 3
TEOLOGIA MIKOŁAJA Z KUZY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .157
1. Życie i dzieła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .157
2. Reforma tradycyjnej teologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159
3. Uczona niewiedza i doskonała teologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .163
4. Teologia uwznioślona, czyli teologia absolutnej, transcendującej je, zbieżności przeciwieństw lub
sprzeczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .168
5. Teologia przekraczania albo transcensus oświeconej niewiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .170
6. Bóg nie jest substancjalną prawdą obiektywną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172
7. Partycypacja jako ściągnięta recepcja daru światła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .173
8. Rozwinięcie, jako partycypacja mocy przeciwstawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175
9. Teologia matematyczna, czyli symboliczna, posługująca się enigmami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177
10. Teologia supozycji czyli teologia wystarczająca lub dialogowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .182
Rozdział 4
DOJRZAŁOŚĆ HUMANISTYCZNEJ MYŚLI TEOLOGICZNEJ W ITALII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .195
1. Sobór Ferraro-Florencki i teologiczna konfrontacja łacinników z grekami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .195
2. Giannozzo Manetti i Matteo Palmieri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212
3. Mistrzowie bizantyjscy w Italii i dyskusja o Platonie i Arystotelesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .217
4. Marsilio Ficino . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .223
5. Cristoforo Landino . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .232
6. Giovanni Pico della Mirandola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .234
Rozdział 5
TEOLOGIA W HISZPANII XV WIEKU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .255
I. Wprowadzenie historiografi czne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .255
II. Nauczanie teologii. Instytucje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .256
A) Wydziały uniwersyteckie teologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .256
B) Studia konwentualne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .257
III. Twórcy teologii hiszpańskiej w XV stuleciu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .258
1. Juan de Monzón . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .259
2. Hieronim de Santa Fe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .260
3. Fra Diego Moxena z Walencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .260
4. Św. Wincenty Ferreriusz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .263
5. Antonio Canals . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .264
6. Pedro de Luna (Benedykt XIII) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .264
7. Felip Malla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .265
8. Paweł de Santa María . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .265
9. Juan de Casanova . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .265
10. Ramón Sibiuda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .266
11. Alfonso Fernández de Madrigal, „El Tostado” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .267
12. Alfons z Cartageny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268
13. Jan z Segowii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268
14. Juan Torquemada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .269
15. Juan Carvajal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .269
16. Rodrigo Sánchez de Arévalo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .270
17. Marcin z Kordowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .271
18. Juan López z Salamanki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .271
19. Pedro Martínez z Osmy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .271
20. Jakub Pérez z Walencji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .272
21. Alonso z Espina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .272
IV. Teologia w hiszpańskim kontekście XV stulecia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .272
A) Teologia i metody teologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .273
B) „Unum regnum, una fi des”. Teologia a polityczno-społeczna jedność Hiszpanii . . . . . . . . . . .275
1. Teologia a jedność polityczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .275
2. Teologia a sytuacja społeczno-religijna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .278
C) Teologia a heterodoksja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .282
1. Anselm Turmeda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .283
2. Heretycy z Durango . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .283
3. Alfonso González z Kordowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .284
4. Pedro Martínez z Osmy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .284
V. Teologia hiszpańska w kontekście Europy XV stulecia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .285
A) Hiszpańska obecność doktrynalna na soborze w Konstancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .286
1. Synodalna tradycja hiszpańska w Konstancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .286
2. Udział Hiszpanii w potępieniu Jana Husa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .287
B) Hiszpańska obecność doktrynalna na Soborze Bazylejsko-Ferraro-Florenckim (1431–1445) . .292
VI. Kilka wniosków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .294
Rozdział 6
KULTURA SCHOLASTYCZNA A KULTURA HUMANISTYCZNA WE FRANCJI NA PRZEŁOMIE
XV I XVI WIEKU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .303
1. Między średniowieczem a epoką nowożytną: scholastyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .303
2. Początki humanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .309
3. Humanizm w Paryżu: od Ficheta do Gaguina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .314
4. W przeddzień Reformacji: Briçonnet, Lefèvre, Budé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .319
Rozdział 7
TRADYCJONALIZM, HUMANIZM I DOŚWIADCZENIE MISTYCZNE W EUROPIE PÓŁ-
NOCNEJ I NA TERENIE NIEMIEC NA PRZEŁOMIE XV I XVI WIEKU . . . . . . . . . . . . . . . . .333
1. Anglia na początku epoki nowożytnej: Thomas Netter i Reginald Pecock . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .333
2. Humanizm w Anglii: Tomasz More, John Colet i John Fisher . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .338
3. Niemcy na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej: uniwersytety, prądy teologiczne i Devotio
moderna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .346
4. Humanizm w Niemczech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .355
5. Erazm z Rotterdamu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .366
6. Erazm a Luter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .374
Rozdział 8
KRYZYS PÓŹNEGO HUMANIZMU I OCZEKIWANIA REFORMACJI WE WŁOSZECH NA
PRZEŁOMIE XV I XVI WIEKU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .385
1. Problemy religijne i spekulatywne późnego humanizmu włoskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .385
2. Padewski arystotelizm i kontrowersje dotyczące nieśmiertelności duszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .391
3. Tomizm na przełomie XV i XVI wieku: Tommaso de Vio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .403
4. Sobór Laterański V i nadzieje reformy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .410
5. Platońsko-ezoteryczna synteza teologiczna Francesca Zorziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .415
6. Idzi z Viterbo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .418
7. Konkordyzm Agostina Steuco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .422
8. Początki ruchu reformatorskiego we Włoszech i tendencje teologiczne reformatorów katolickich:
Seripando i Sadoleto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .425
9. Tendencje teologiczne reformatorów katolickich: Gasparo Contarini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .431
10. Teologiczne tendencje reformatorów katolickich: Reginald Pole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .439
11. Giovanni Pietro Carafa i Consilium de emendanda Ecclesia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .443
12. Piśmiennictwo teologiczne początków cinquecento w południowej Italii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .447
TABLICE CHRONOLOGICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .471
INDEKS OSOBOWY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .653
|
